Równowaga w przyrodzie: fakty i mity. Wszechnica PAN

Wyrażenie „równowaga w przyrodzie” często pojawia się w języku potocznym, publicystyce
i w literaturze popularno-naukowej; jest przy tym równie wieloznaczne, niejasne
i nadużywane, jak nazwa całej domeny „ekologii”. Historycznie rzecz biorąc termin ten wywodzi się z XVIII-wiecznego przyrodoznawstwa, w ścisłym pokrewieństwie do innego terminu – „gospodarka przyrody” („economy of nature”); z czasem jego sens uległ zróżnicowaniu. Od czysto mitologicznego uosobienia wyższych, absolutnych wartości („równowaga w przyrodzie” jako cel i jako kryterium etyczne), poprzez rozmaite nieprecyzyjne i wieloznaczne sformułowana – czasem wartościujące, a czasem neutralne – po nadające się do ścisłego zdefiniowania pojecie równowagi dynamicznej w konkretnych procesach ekologicznych. Niezależnie od trywialnych nieporozumień terminologicznych, zastosowanie pojęcia równowagi, a zwłaszcza równowagi stabilnej, w odniesieniu
do układów ekologicznych, jest obecnie przedmiotem poważnych kontrowersji
i pasjonujących dociekań badaczy. W szczególności, nadal otwarty jest problem mechanizmu kształtowania się różnorodnych zespołów organizmów, tworzących ekosystemy: czy mamy do czynienia z układami dążącymi do stanu równowagi, w których dynamice zasadniczą rolę odgrywają międzygatunkowe interakcje (takie jak konkurencja), czy raczej mamy do czynienia z procesami o charakterze stochastycznym (losowym),
w których zasadniczą role odgrywają mechanizmy rozprzestrzeniania się (dyspersji) organizmów? Pierwsze, klasyczne stanowisko, dla którego pojęciem centralnym jest „nisza ekologiczna”, zostało poważnie zakwestionowane; drugie wciąż nie dysponuje dobrze weryfikowalnymi empirycznie modelami teoretycznymi. Wiąże się z tym wiele ciekawych pytań szczegółowych. Rozstrzygnięcie tej kwestii ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju naukowej ekologii, a co za tym idzie – również zastosowań praktycznych na polu ochrony przyrody (bioróżnorodności) i środowiska człowieka.

dodane przez Wszechnica PAN